اگر تا به حال دچار دردی تیرکشنده از ناحیه پایین کمر تا پشت ران یا ساق پا شدهاید، احتمال زیادی وجود دارد که با درد سیاتیک مواجه شده باشید. سیاتیک یکی از شایعترین دردهای عصبی در بین بزرگسالان است که میتواند فعالیتهای روزمره را مختل کند و کیفیت زندگی را کاهش دهد. خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، درمان غیرجراحی و بهویژه ورزش میتواند نقش مهمی در تسکین و درمان آن ایفا کند.
عصب سیاتیک چیست و چرا دچار درد میشود؟
عصب سیاتیک (Sciatic nerve) بزرگترین و طویلترین عصب بدن انسان است که از قسمت تحتانی ستون فقرات (ناحیه لومبار) آغاز شده، از باسن عبور میکند و تا پشت پا ادامه دارد. این عصب مسئول انتقال پیامهای حسی و حرکتی به بخشهایی از پا، زانو و کف پا است.
زمانی که این عصب تحت فشار قرار میگیرد یا تحریک میشود، دچار التهاب میگردد و دردی ایجاد میکند که به آن «سیاتیک» گفته میشود. این فشار معمولاً به دلیل فتق دیسک کمری (Disc Herniation)، تنگی کانال نخاعی، اسپاسم عضله پیریفورمیس، یا حتی نشستن طولانیمدت در وضعیت نامناسب اتفاق میافتد.
علائم درد سیاتیک چگونه ظاهر میشوند؟
درد سیاتیک معمولاً تنها در یک سمت بدن ظاهر میشود و ویژگیهای آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- درد تیرکشنده یا سوزشی که از باسن به پشت ران و تا ساق پا ادامه مییابد
- بیحسی یا گزگز در پا یا انگشتان
- ضعف عضلانی در پای مبتلا
- تشدید درد هنگام نشستن، سرفه یا عطسه
- کاهش دامنه حرکتی در ناحیه کمر یا لگن
شدت درد میتواند از خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد و گاهی بهقدری آزاردهنده است که راه رفتن یا خوابیدن را دشوار میکند.
چرا نباید درد سیاتیک را نادیده گرفت؟
در موارد خفیف، درد سیاتیک ممکن است به مرور زمان کاهش یابد، اما در بسیاری از افراد، نادیده گرفتن آن میتواند منجر به مزمن شدن درد، ضعف دائمی عضلات پا یا آسیب عصبی جدی شود. برخی مطالعات پزشکی نشان دادهاند که افراد با دردهای مزمن سیاتیک در معرض اختلالات خواب، افسردگی و کاهش عملکرد شغلی قرار میگیرند.
راههای درمان درد سیاتیک چیست؟
درمان سیاتیک بهشدت درد و علت زمینهای آن بستگی دارد. درمانهای دارویی، فیزیوتراپی، استفاده از گرما یا سرما، و در برخی موارد خاص جراحی میتواند بخشی از رویکرد درمانی باشد. با این حال، یکی از مؤثرترین، پایدارترین و کمهزینهترین راههای کنترل و درمان درد سیاتیک، ورزش منظم و اصولی است.
چرا ورزش برای درمان سیاتیک مهم است؟
مطالعات متعدد در ژورنالهای پزشکی مانند Spine Journal و Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy نشان دادهاند که تمرینات ورزشی با تمرکز بر تقویت عضلات مرکزی بدن (core)، عضلات گلوتئال (سرینی) و کشش عضلات همسترینگ و پیریفورمیس، میتوانند فشار وارد بر عصب سیاتیک را کاهش داده و روند بهبود را تسریع کنند.
ورزش باعث:
- بهبود جریان خون در ناحیه کمری و لگنی
- تقویت عضلات اطراف ستون فقرات و جلوگیری از بیثباتی
- بهبود انعطافپذیری عضلات پشت پا و لگن
- کاهش التهاب و سفتی عضلات
- جلوگیری از بازگشت درد در آینده
لازم به تأکید است که انجام ورزش باید با راهنمایی متخصص یا مربی آگاه از وضعیت بدنی فرد انجام شود تا از تشدید علائم جلوگیری شود. برخی از تمرینات کششی یا تقویتی اگر بهدرستی انجام نشوند، ممکن است بهجای کمک، آسیب بیشتری به بافتها وارد کنند.
آیا باید استراحت مطلق کرد؟
یکی از باورهای نادرست در مورد درد سیاتیک، استراحت مطلق است. تحقیقات جدید نشان دادهاند که استراحت طولانیمدت نهتنها کمکی به بهبود درد نمیکند، بلکه ممکن است باعث ضعف بیشتر عضلات، کاهش انعطافپذیری و افزایش سفتی مفاصل شود.
فعال ماندن و حرکت کنترلشده، کلید بازگشت سریعتر به زندگی عادی است.
نکات مهم برای پیشگیری و بازگشت دوباره درد سیاتیک:
- پرهیز از نشستن طولانیمدت، بهویژه با وضعیت نامناسب
- حفظ وزن بدن در محدوده سالم
- تقویت عضلات مرکزی بدن با تمرینهای منظم
- استفاده از تشک مناسب در هنگام خواب
- گرمکردن بدن قبل از فعالیت و کشش عضلات پس از تمرین
